De kracht van aanraking
Het is algemeen bekend dat aanraking een gunstig effect heeft op de emotionele, cognitieve en sociale ontwikkeling van een kind. Na de geboorte, in de eerste levensfase, heeft de baby vooral behoefte aan direct lichamelijk contact met zijn moeder. Haar aanraking kalmeert en geeft een gevoel van veiligheid. De tastzin is het belangrijkste communicatiemiddel tussen een pasgeboren kind en de buitenwereld.
Aanraking is een van de zintuigen die bijzonder belangrijk is in een continu proces dat bijdraagt aan de perceptie van andere soorten sensaties. Aanraking is tijdens de evolutie een van de dominante zintuigen geweest, het is de dominante sensatie bij de geboorte en het belang ervan voor het menselijk functioneren gedurende het hele leven is doorslaggevender dan algemeen wordt aangenomen.
Stimuli en receptoren
Tactiele informatie bereikt ons via sensorische cellen die receptoren worden genoemd en die zich van top tot teen in onze huid bevinden. Gevoelens van lichte aanraking, diepe druk, uitrekken van de huid, trillingen, beweging, temperatuur en pijn veroorzaken de activering van receptoren. Deze sensaties zijn extern en zijn het resultaat van prikkels buiten ons lichaam.
Dit sensorische systeem verbindt ons met de buitenwereld en andere mensen. Aanraking is een bron van belangrijke informatie voor lichaamsbewustzijn, motorische planning, visuele discriminatie, taal, leren op school, emotionele veiligheid en sociale vaardigheden.
Het aanraaksysteem bestaat uit twee elementen. Het eerste is het beschermingssysteem (of verdedigingssysteem). De belangrijkste taak ervan is om ons gevoelig te maken voor potentieel schadelijke (of nuttige) stimuli. De aanraakreceptoren van het beschermingssysteem bevinden zich voornamelijk op de hoofdhuid, het gezicht en de geslachtsorganen. Hun reactie wordt veroorzaakt door een stimulus in de vorm van een lichte aanraking. Doorgaans verbetert de modulatie van tactiele sensaties bij onze interacties met andere mensen en objecten. We leren sensaties die geen betekenis hebben te onderdrukken en sensaties van lichte aanraking te negeren die geen bedreiging voor ons vormen of onaangename sensaties veroorzaken (bijvoorbeeld pijn). Het tweede element van het aanraaksysteem leert ons onderscheiden welk soort aanraking we voelen. De receptoren die verantwoordelijk zijn voor aanrakingsdiscriminatie bevinden zich in de huid, vooral op de handpalmen en vingertoppen, voetzolen, lippen en tong. Sterke aanraking of tactiele druk is een stimulus die deze receptoren activeert.
Een tastzin die uit balans is
Tactiele disfunctie is de onvoldoende verwerking van sensaties die via de huid door het centrale zenuwstelsel worden ontvangen. Alle soorten SPD (sensorische verwerkingsstoornis) kunnen van invloed zijn op de manier waarop een kind aanrakingssensaties organiseert en gebruikt. Het kind kan moeite hebben met het aanraken en aangeraakt worden door voorwerpen en mensen. In het dagelijks functioneren kunnen er problemen zijn met modulatie, discriminatie of motorische vaardigheden van sensorische oorsprong, afhankelijk van het type sensorische verwerkingsstoornis dat aanwezig is. Sensorische modulatiestoornissen zijn onder meer:
Tactiele verdediging
Een kind met overgevoeligheid voor aanraking kan een aantal negatieve en emotionele reacties vertonen op onverwachte aanrakingssensaties. Het kan ook op dezelfde manier reageren op de verwachte aanraking. De meeste sensaties kunnen als ongemakkelijk, verontrustend of angstaanjagend worden ervaren.
Tekortkomingen in de zintuiglijke waarneming beïnvloeden de ontwikkeling van het kind en kunnen deze als gevolg daarvan remmen of vertragen. Een kind met problemen gerelateerd aan overgevoeligheid op het gebied van oppervlaktesensatie wordt gekenmerkt door een terugtrekkende en defensieve houding ten opzichte van aanraking. Dit uit zich in: het vermijden van fysiek contact – het vermijden van drukte, intolerantie voor bepaalde texturen in kleding; afkeer van labels, strakke kleding, vermijden van geluiden, vooral hoogfrequente geluiden, intolerantie voor voedingsmiddelen met een bepaalde consistentie. Grafomotorische problemen kunnen ook worden waargenomen als gevolg van het vermijden van de activering van handwerk met behulp van gemakkelijk transformeerbare materialen die de ontwikkeling van fijne motoriek stimuleren en als gevolg van een onjuiste grip van een schrijfinstrument (pen, kleurpotlood, enz.).
Tactiele onderreactiviteit - "Saai!"
Een kind dat te weinig reageert op aanraking heeft de neiging dit te negeren, ongeacht of het prettig of pijnlijk is. In tegenstelling tot een tactiel-defensief kind zal een onderreactief kind niet effectief genoeg op aanraking reageren om zichzelf te verdedigen. Het kan zijn dat hij zich niet eens bewust is van aanraking, tenzij deze heel intens is.
Sensorische Zoeker - "Meer!"
De "Sensorische Zoeker" heeft intense en sterke aanrakingssensaties nodig. Mag voorwerpen aanraken en hanteren die niet geschikt zijn voor dit doel (een delicaat gerecht of een hete kaars). Het kind zoekt intensief naar specifieke soorten oppervlakken en texturen die voor anderen onaangenaam kunnen zijn. Wrijft zijn handen tegen de ruwe schors van bomen, loopt blootsvoets over grind, komt te dicht bij andere mensen, botst tegen andere mensen aan, houdt van allerlei soorten 'vies spel'.
Tactiele discriminatiestoornis: "Wat?"
Een kind met een sensorische modulatiestoornis kan moeite hebben om aandacht te besteden aan de fysieke kenmerken van objecten. Wanneer een kind zintuiglijke ervaringen vermijdt, kunnen ze bijvoorbeeld hun handen in hun zakken houden of deze tot vuisten balde om hun gevoelige handen te beschermen. Als hij een 'zoeker' is, kan hij alles manipuleren wat hij in handen kan krijgen, zonder enige vorm van discriminatie.
Wanneer sensorische modulatie geen synchronisatie meer heeft, kan het discriminerende systeem van het kind zijn rol niet vervullen, wat op zijn beurt kan leiden tot problemen bij het gebruik van de tastzin door het kind voor steeds complexere doeleinden, zoals leren op school. Een kind kan misschien niet een boek aanwijzen dat het wil bekijken of zijn jas dichtknopen zonder te kijken naar wat het doet. Er kunnen problemen zijn bij het beheersen van de handvaardigheid bij het gebruik van schoolbenodigdheden.
Om de goede ontwikkeling van de tastzin vanaf de eerste dag van het leven van een kind te ondersteunen, kunnen we de baby ondersteuning bieden in de vorm van stimulatie van het zenuwstelsel en helpen bij het moduleren van tastsensaties. We kunnen veel veilige, passende, leuke en gemakkelijke tactiele activiteiten aanbieden met behulp van een reeks leermiddelen, spelletjes en activiteiten.
Joanna Rybacka
Master in de fysiotherapie, afgestudeerd aan de Academie voor Lichamelijke Opvoeding in Wrocław. Ik ben gespecialiseerd in het werken met baby's en oudere kinderen. Ik heb meer dan 13 jaar ervaring op het gebied van neurologische revalidatie.
Ik ben een neurologische ontwikkelingstherapeut. Het doel van mijn werk is om de ontwikkeling van het kind vroegtijdig te ondersteunen, met behulp van een interdisciplinaire aanpak die holistische zorg voor het kind en het gezin mogelijk maakt.
Bibliografie:
- Carol Stock Kranowitz, ongecoördineerd kind. Sensorische verwerkingsstoornissen - diagnose en management. Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk 2011
- Carol Stock Kranowitz, Een niet-passend kind in de wereld van games en plezier. Wydawnictwo Harmonia, Gdansk 2011
- Lindsey Biel, Sensorische integratie. Effectieve strategieën bij de therapie van kinderen en adolescenten. Jagiellonian University Publishing House, Krakau 2015
- Martin Grunwald, Homo Hapticus, Why can't we live without the sense of touch, Jagiellonian University Publishing House, Krakau 2019
Aanraaksysteem
Aanraking is een van de zintuigen die bijzonder belangrijk is in een continu proces dat bijdraagt aan de perceptie van andere soorten sensaties.